De echte leerplicht begint op de eerste dag van de maand, die volgt op de maand dat een kind 5 jaar is geworden. Een kind dat bijvoorbeeld op 15 maart zijn 5e verjaardag heeft gevierd, wordt op de 1e schooldag van de maand april leerplichtig. Meestal gaan kinderen echter al vanaf hun 4e levensjaar naar school.
De leerplicht eindigt aan het einde van een schooljaar waarin een leerling 16 jaar is geworden of aan het einde van het 12e schooljaar. Na het laatste schooljaar van de leerplicht begint de kwalificatieplicht. Daar zit geen dag tussen. Met de kwalificatieplicht wordt de leerplicht verlengd tot de dag dat de leerling een startkwalificatie heeft gehaald (MBO-2, havo of vwo diploma). Of tot de dag dat de leerling 18 jaar wordt. De kwalificatieplicht verplicht alle jongeren een volledig programma van onderwijs te volgen totdat zij een startkwalificatie hebben behaald. De kwalificatieplicht betekent niet altijd 5 dagen per week in de schoolbanken. Het is ook mogelijk om met combinaties van leren en werken aan de kwalificatieplicht te voldoen zoals de beroepsbegeleidende leerweg in het MBO.
Is uw kind leerplichtig, dan moet uw kind volgens de voorgeschreven tijden de school bezoeken. Het hoofd van de school heeft de bevoegdheid om onder bepaalde omstandigheden maximaal tien dagen verlof te verlenen (niet in de eerste twee weken van het schooljaar). In het geval het een partiƫle leerplicht betreft kan slechts tot een evenredig deel van het genoemde aantal dagen verlof worden verleend De leerplichtambtenaar van de gemeente beslist over verlof van meer dan tien dagen.
In uitzonderlijke gevallen (op medische gronden, bij inschrijving school in het buitenland e.d.) kan na verklaring van een arts of psycholoog door de gemeente vrijstelling van de leerplicht worden verleend.
In sommige gevallen is er voor jongeren vanaf 14 jaar een alternatief traject mogelijk. De leerplichtambtenaar moet dan eerst in samenspraak met het bevoegd gezag van de school tot de conclusie zijn gekomen dat de leerling daadwerkelijk niet in staat is om volledig dagonderwijs te volgen.